Yazılar

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Aslında sadece motosiklet sürerken değil, trafikte herhangi bir araç sürerken veya yolda yaya yürürken bile dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Trafikte ise bu noktaların bir kısmı kurallarla düzenlenmiş olsa da asıl güvenlik, zaman, konfor, stres seviyesi gibi unsurları etkileyebilecek konular ya ancak güvenli sürüş eğitimlerinde veya ilgili kitaplarda karşımıza çıkmaktadır. Bu konuların da en başında Farketmek gelir. Farkedilme konusu da farketmek kadar önemli bir konu olmasına rağmen kitaplarda ikincil öncelikte bahsedilir. Bunun ana sebebi farketme işinin kendimizin kontrolünde, farkedilme işinin ise trafikteki diğer kişilerin kontrolünde olmasıdır. Bu yazıda da farkedilmekten çok farketmek için bilmemiz gerekli önemli konulara değineceğim.

TATKU

Farketmenin ana bileşenleri güvenli sürüş ile ilgili kitaplarda TATKU yöntemi ile ifade edilmektedir. Tatku kısaca Tara – Anla – Tahmin et – Karar ver – Uygula kelimelerinin başharflerinden oluşan bir kısaltmadır. Trafikte hareket halindeyken olan biteni, muhtemel olacak senaryoları, yapmamız gerekeni ve de sonrasındaki sonuçlarını farketmek, trafikteki güvenliğimizi ciddi oranda artıracağı gibi, bunu alışkanlığa dönüştürdüğümüzde sürüşümüzdeki konforu artıracak, varacağımız yere toplamda daha az zaman harcayarak varmamıza faydalı olacak ve dolaylı olarak stres seviyemizden yakıt tüketimimize varan farklı alanlarda bizi pozitif olarak etkileyecektir. TATKU’yu oluşturan kelimeleri kısaca açarak anlamaya çalışalım:

Tara – Taramak gözlerimizle önümüzde olan bitene bakmanın yanı sıra, bu olan biteni gözlemleyerek incelemek anlamına gelmektedir. bir başka deyişle çevreden bilgi toplama işidir. Mesela, yaklaşılan bir kavşak, veya ileride kasis olduğunu belirten bir trafik işareti, yola adımını atmak üzere olan bir yaya, yol kenarında fren ışıkları yanan bir taksi, çevreyi taradığımızda görebileceğimiz birkaç örnek olsun.

Anla – Anlamak, taramamız sonucunda çevreden topladığımız bilgileri kavramamızı ifade etmektedir. Demin verdiğimiz örnekleri ele alırsak; yaklaşılan bir kavşak, yolumuza başka araçların bu kavşaktan çıkabileceğini, kasise yaklaştığımızı belirten bir trafik tabelası yolumuzun ileride konforumuzu bozacak bir anlık yükselti içerdiğini, yola adımını atmak üzere olan yayanın muhtemelen yolu geçeceğini, yanda fren ışıkları yanan taksinin ya yeni durmuş müşteri indirecek veya müşterisini yeni almış yola tekrar dönmek üzere olduğunu bize ifade edecektir. Karşılaşacağımız durumu anlamamız bir sonraki adım için önemlidir.

Tahmin Et – Anladığımız durum çoğunlukla belli olasılıklarla karşımıza çıkacaktır. Bu olasılığın ne şekilde sonuçlanacağını ise bilgi ve deneyimlerimizi kullanarak tahmin ederiz. Örneklerimize geri dönersek; yaklaştığımız kavşakta sağ taraftan bağlanan yol üzerinde gördüğümüz aracın kavşağa bizden önce gireceğini, kasisin normalden yüksek göründüğü ve konforumuzu bozacağını, yayanın yolu geçmek üzere yol içine yürüyeceğini ve taksinin hareket ederken sola doğru bir manevra ile yola çıkacağını önceden tahmin edebiliriz. Bu tahmini yaparken çevreden ne kadar fazla bilgi toplarsak tahminimiz o derece olacaklara yakın olacaktır. Örneğin kavşaktaki diğer aracın hızı ve konumu, yolda kasis üzerine çizilmiş şeritleri görebilmemiz, yayanın baktığı ve hareket ettiği yön, taksinin ön lastiğinin sola çevrilmiş/çevriliyor olması, içindeki yolcununun, şoförün hareketleri de ek bilgi olabilir ve sonuçta tahminimize katkı sağlar.

Karar Ver – Oluşturduğumuz tahminin hemen arkasından bir karar veririz. Yine aynı örnekte, kavşağa bizden önce girecek bir araç olması sebebiyle hızımızı sadece azaltmak değil, o aracın bizden daha önce kavşağa rahat şekilde girmesine pay verecek şekilde azaltmamız, kasise yaklaşırken daha konforlu geçmek için yavaşlama işini kasis öncesinde bitirmemiz, yayaya kendimizi göstermemiz ve geçeceği yolun bizimkiyle kesişmemesi için hızımızı ve konumumuzu ayarlamamız, ve son olarak taksi yola çıkarken bizi görmeyebileceği için üzerimize doğru süremeyeceği bir konumda sürmemiz vermiş olabileceğimiz kararlardan bazılarıdır.

Uygula – Bu aşamada verdiğimiz kararı uygularız. Uygulama aşamasında kararımızı değiştirme lüksümüz artık yoktur. Son anda vereceğimiz veya daha kötüsü değiştireceğimiz kararlar, özellikle motosiklet üzerindeyken, istemediğimiz sonuçlara yol açabilir. Örneğin kararımız sağa dönmek ise son anda sola dönmek istediğimizde motosiklet artık bizi dinlemeyecektir. Hızımıza bağlı olarak sonuç felaket de olabilir, sonraki 15 dakikamızı motosikleti kaldırıp kontrol etmeye harcamak da olabilir.

TATKUnun tüm aşamaları hızımıza, yolun ve çevrenin değişkenlerine göre değişse de çoğunlukla saniyeler içerisinde gerçekleşmektedir. Bir araştırmaya göre kazalar 3sn daha önceden farkedilse çok yüksek oranda önlenebileceğine dikkat çekmektedir. TATKU bize bu 3 sanıyeyi kazandırmanın tek yoludur. Tekrar üzerine bastırarak ifade edelim: FARKETMEK bizim sorumluluğumuzdadır. En başından beri bilinçli bir şekilde TATKU yapıyorsak, bilgi birikimimiz ve deneyimimiz arttıkça artık doğal olarak farketmeye başlarız.

Yine bazı örneklerden yola çıkarak, hani otoyolda sürerken yandan otoyola bağlanan yoldan çıkan araca “Beni görmedi, şeridime aniden daldı” veya “minibüs birden yola çıkıp önüme kırdı” veya “yaya aniden yola atladı”, veya “kavşakta önüme birden çıktı” gibi bahaneleri hep duyarız ya… Hatta öyle ki; kişinin önüne aniden(!) kaplumbağa çıkması, ağacı son anda farketmesi yaşanmış bahanelerdir. İşte o bahaneler aslında farketmemekten kaynaklanmaktadır. TATKU’yu uygulamak bu bahanelerin oluşumunu kısa süre içerisinde ve tamamen yok edecektir.

FARKETMEK için TATKU yanında ayrıca ne yapabiliriz?

Aslında bilmediğimiz veya çok zor yapacağımız şeyler değil. Öncelikle, ehliyet kursuna gittiğimizde bize anlatılan trafik ve çevre dersi konularına tam hakim olmamız gerekmektedir. Yani sürdüğümüz aracın sürdüğümüz yoldaki hız sınırından, yol kenarlarındaki tabelaların anlamlarına, geçiş önceliklerinden asli kusur sayılan maddeleri biliyor olmamız bizi sadece ceza yemekten kurtarmaz ayrıca trafikte güvenli, konforlu ve keyifli sürüşler yapmamıza da yardımcı olur.

Ek olarak yapabileceğimiz bir diğer konu ise düzenli eğitim almaktır. Eğitim hangi eğitmen veya kurumdan alınırsa alınsın her zaman kişiye pozitif etkisi olan bir katkıdır. Eğitim alarak çok kısa sürede kullandığımız motosiklete hakimiyetimizi artırabilir, yoldaki güvenliğimizi artıracak teknik ve püf noktaları öğrenebiliriz.

Yola çıkmadan önce yol planı yapmak da yapabileceğimiz başka bir konu. Sadece uzun yol için düşünmemeli bunu. Sabah işe gitmek için hazırlanırken hangi yoldan gideceğinizi, nereye parkedeceğinizi düşünmek, motosikletinizin marşına basmadan günlük kontrolleri aksatmamak basit ve günlük yapılabilecek planlardır.

Gelelim FARKEDİLMEK konusuna

Öncelikle bizi kimin farketmesi gerekir? Trafikte dikkat etmesi gereken sürücü arkadan gelen, tali yoldan çıkan sürücüdedir der trafik ve çevre bilgisi. Kaza anında arkadan çarpan hatalıdır evet ve yol anayoldan gidenin hakkıdır o da tamam. Ama gerçek hayatta bu her zaman mükemmel işler mi? Her zaman her noktada istisnalar olabilir. O halde daha iyi farkedilmek için çeşitli aksesuarlar kullanmak veya uğraşı vermek çok da hatalı olmayacaktır. Peki bu aksesuar ve uğraşılar ne olabilir?

  1. Daima ışıklarınızı açık olarak seyahat edin, gerekirse ek aydınlatma da kullanabilirsiniz. Bu aydınlatmalar karşıdan gelene veya arkasından gittiğiniz araca sizin orada olduğunuzu ifade etmeye yardımcı olacaktır. Yalnız DİKKAT! Araç muayenesinde ağır kusur almamak için mutlaka bu ek aydınlatmaları tam olarak kapatmanıza olanak veren bir düğmeyi taktırmayı unutmayın.
  2. Reflektif şeritler kullanın, böylece arkadan gelenler sizi daha rahat farkedeceklerdir.
  3. Reflektif giysiler kullanın, bu giysiler görünürlüğünüzü daha çok artıracaktır.
  4. Sadece gerekiyorsa kornanızı kullanın. Korna, çevredeki diğer araçları veya yayaları rahatsız etme özelliği olan bir ses üreteci olması sebebiyle sadece ve sadece kullanmadığınızda farkedilemeyeceğiniz durumlarda kullanılmalıdır. Korna tek bir anlama gelir: “Ben buradayım”.
  5. Doğru konumda sürün. Bir otobüsün, kamyonun, minibüsün, vb. kör noktalarında sürmeyin. Eğer zorunda değilseniz emniyet şeridine sıkışmak yerine yolun şeridini kullanın. Görüleceğiniz konumda sürün.

Daha iyi farkedilmek için yapmamanız gereken şeyler ise görgü kurallarını çiğnemek ile başlar ve biter. Ancak içerdiği alanların bazıları önemlidir. Örneğin yüksek sesli egzos kullanımı sizi daha görünür/duyulur yapmaz, çünkü ses arkanızdan gelen kişice duyulacaktır. Bir kişi veya araç sizi farkettiğinde çoktan siz o noktadan uzaklaşmış olacaksınızdır. Özellikle gürültülü egzosa sahip bir motosikletle mahalle aralarında gezmenin çok da görgü içerdiğini söyleyemem. Diğer yandan, tabii ki bu tip egzoslar zevktir, dileyen kullanır dileyen kullanmaz, ancak FARKEDİLMEK için kullanılma bahanesi çok da gerçekçi değildir.

Otomobil egemen trafikte motosiklet olarak farketmek / farkedilmek

Trafikte, şehir içinde veya dışında sürerken otomobillerin bir insan, motosikletlerin ise bir sinek olduğunu düşünün. İnsan olarak Zzzz diye bir ses duydunuz, çevrenize bakındınız ama birşey göremediniz. Taa ki o sinek ya sizin baktığınız noktada, gözünüzün önünde bir yere veya üzerinize konduğunda onun bir kara sinek olduğunu, ebadını, rengini, vb farkedersiniz. Biz motosikletler de trafikte çok farklı değiliz. Bu durumun ana sebebi, bizim akan trafiğe göre çok daha kıvrak, gereğinde daha hızlı olabilme yeteneğimizdir.

Öyleyse trafikteki otomobiller bizi önlerine, yanlarına gelene dek veya biz onların bir yerine çarpana dek bizi farketmeyebilirler. Aynı zamanda hem otomobil hem de motosiklet kullanıcısı olan, algıda daha seçici bir sürücüsü bile otomobilini sürerken bizim konumumuzu, hızımızı hatta orada olduğumuzu bile farketmeyebilir.

Bu durumda motosiklet sürücüsü olarak her zaman biz FARKETMEK zorundayız. Bunun için de TATKU yapmak ve dilersek ek farkedilirlik önlemi almak durumundayız.

Keyifli ve güvenli sürüşler dileğiyle…

Bu makale için referans bilgisi: D.Akman, "Motosiklet sürerken Farketmek ve Farkedilmek," in Kadın ve Motosiklet, Mart 26, 2017, http://kadinvemotosiklet.com/?p=324, son görüntüleme: Kasım 18, 2017
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Motosiklet sürerken Farketmek ve Farkedilmek